İNSAN DİŞLƏRİNİN DİAQNOSTİKASININ AVTOMATLAŞDIRILMASI ÜÇÜN İDARƏETMƏ ALQORİTMİNİN İŞLƏNMƏSİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

İNSAN DİŞLƏRİNİN DİAQNOSTİKASININ AVTOMATLAŞDIRILMASI ÜÇÜN İDARƏETMƏ ALQORİTMİNİN İŞLƏNMƏSİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

İNSAN DİŞLƏRİNİN DİAQNOSTİKASININ AVTOMATLAŞDIRILMASI ÜÇÜN İDARƏETMƏ ALQORİTMİNİN İŞLƏNMƏSİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

İNSAN DİŞLƏRİNİN DİAQNOSTİKASININ AVTOMATLAŞDIRILMASI ÜÇÜN İDARƏETMƏ ALQORİTMİNİN İŞLƏNMƏSİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

İNSAN DİŞLƏRİNİN DİAQNOSTİKASININ AVTOMATLAŞDIRILMASI ÜÇÜN İDARƏETMƏ ALQORİTMİNİN İŞLƏNMƏSİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri
İNSAN DİŞLƏRİNİN DİAQNOSTİKASININ AVTOMATLAŞDIRILMASI ÜÇÜN İDARƏETMƏ ALQORİTMİNİN İŞLƏNMƏSİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri
AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI

№2, 2021

İNSAN DİŞLƏRİNİN DİAQNOSTİKASININ AVTOMATLAŞDIRILMASI ÜÇÜN İDARƏETMƏ ALQORİTMİNİN İŞLƏNMƏSİ

Məmmədova Gülnarə C.

Məqalənin məqsədi insanın dişlərində yarana biləcək xəstəliklərin növlərini müəyyənləşdirməklə, diaqnostika və qərar qəbuletmənin ekspert alqoritminin işlənməsidir. Qoyulan məqsədə əsasən, məqalənin tədqiqat məsələləri təyin edilmişdir. İlkin olaraq, insanın dişlərində yarana biləcək xəstəliklərin növlərinin təyini, onların yaranma səbəblərinin öyrənilməsi və verilənlər bazasının yaradılması məsələsi qoyulmuşdur. Məqsəddən irəli gələn, dişlərin digər xəstəliklərinin qrafik təsvirlərinin bazasının yaradılması, ağrı hissetmə mövqelərinin və məntiqi modelləşdirmə üsulu ilə diş xəstəliyinin avtomatlaşdırılmış diaqnostikasını və müalicəsini təmin edən alqoritmin işlənməsi məsələləri də qoyulmuşdur. İnsanın dişlərinin xəstəlik növləri haqqında məlumatlar toplanaraq, relyasion tipli verilənlər bazası yaradılmışdır. Verilənlər bazasında saxlanılan kariyes və kariyesin inkişafı nəticəsində yaranan diş xəstəliklərinin növləri, xassələri, onların yaranma səbəbləri və hər bir diş xəstəliyinin dərəcələrinə uyğun qeyri-səlis qiymətlər mənimsədilərək, diaqnostika prosesi məntiqi modelləşdirmə üsulu ilə təsvir edilmişdir. Dişlərin cari monitorinqinə əsaslanaraq, diş xəstəliyinin dəqiq seçilməsi üçün qeyri-səlis produksiya qaydası ilə alqoritm işlənmişdir. Pasiyentin kariyes xəstəliyinin dərəcələrinə əsasən, məntiqi alqoritmlə bütün dişlərin cari vəziyyətinin sxematik təsviri verilmişdir ki, kariyes dərəcələrini (orta və dərin) daha dəqiq qiymətləndirmək və qərarqəbuletmə alqoritmini qurmaq mümkün olmuşdur. Hər bir kariyes diş xəstəliyinin dərəcələri frontal, üst və yan şəkildə təsvir olunaraq, insanın dişlərinin ağrı hissetmə sahələrinin, mövqelərinin quruluşu və yarana biləcək xəstəliklərin növlərinin, onların görünüşlərinin sxemi təklif edilmişdir. Kariyes xəstəliyinin dərəcələrinə görə diaqnostikası əsasında bu xəstəliklərin müalicəsi üsulları seçilmişdir (səh.99-107). 

Açar sözlər: insanın dişləri, ekspert bilikləri, diaqnostika, xəstəlik, kariyes, pulpit, periodontit, qinqivit, parodontit.
DOI : 10.25045/jpit.v12.i2.09
Ədəbiyyat
  • Siqueira Jr, José F., Isabela N. Rôças. Clinical implications and microbiology of bacterial persistence after treatment procedures // Journal of Endodontics, 2008, №34(11), pp.1291–1301. 
  • Held C. et al. Characterization of cardiovascular endpoints, impact of event adjudication and effects of darapladib in the stability trial // European Heart Journal. Great clarendon St, Oxford OX2 6DP, England: Oxford University Press, 2015, vol.36. pp.1104–1104.
  • American Academy of Periodontology. Parameter on acute periodontal diseases. American Academy of Periodontology // Journal of Periodontology, 2000, vol.71, №5, pp.863–866.
  • Mjuller H.P. Parodontologija. L'vov: izd-vo «GalDent», 2004. 256 s.
  • Gavrilova T.A., Horoshevskij V.F. Bazy znanij intellektual'nyh sistem. Uchebnik, SPb.: Piter, 2000
  • Anatolij Adamenko, Andrej Kuchukov. Logicheskoe programmirovanie i Visual Prolog (s CD). – SPb.: «BHV-Peterburg», 2003, c. 990.
  • Borovskij E.V. Terapevticheskaja stomatologija. M., 2008, 451 c.
  • Terapevticheskaya stomatologiya: Uchebnik dlya studentov medicinskih vuzov / Pod red. E.V. Borovskogo. M.: «Medicinskoe informacionnoe agentstvo», 2002, 840 s.
  • Luckaya I.K. Diagnosticheskij spravochnik stomatologa, M., 2008. 203 c.
  • Luckaya I.K, Gran'ko S.A., Matveev A.M. // Stomatologicheskij zhurnal, 2012, №3, s.247–254.
  • Gajvoronskij I.V., Petrova T.B. Anatomiya zubov cheloveka. Uchebnoe posobie, SPb: ELBI-SPb, 2005, 56 s.
  • Kojvuniemi M. Aktual'nyj vzglyad na karies i ego profilaktiku. 2009, 54 s.
  • Siqueira Jr, José F., Isabela N. Rôças. Clinical implications and microbiology of bacterial persistence after treatment procedures // Journal of Endodontics, 2008, №34(11), pp.1291–1301.
  • Held C. et al. Characterization of cardiovascular endpoints, impact of event adjudication and effects of darapladib in the stability trial // European Heart Journal. Great clarendon St, Oxford OX2 6DP, England: Oxford University Press, 2015, vol.36. pp.1104–1104.
  • American Academy of Periodontology. Parameter on acute periodontal diseases. American Academy of Periodontology // Journal of Periodontology, 2000, vol.71, №5, pp.863–866.
  • Myuller H. P. Parodontologiya. L'vov: izd-vo «GalDent», 2004. 256 s.
  • Gavrilova T.A., Horoshevskij V.F. Bazy znanij intellektual'nyh sistem. Uchebnik, SPb.: Piter, 2000.
  • Anatolij Adamenko, Andrej Kuchukov. Logicheskoe programmirovanie i Visual Prolog (s CD). – SPb.: «BHV-Peterburg», 2003, c. 990.
  • Borovskij E.V. Terapevticheskaya stomatologiya. M., 2008, 451 c.