НАЦИОНАЛЬНАЯ АКАДЕМИЯ НАУК АЗЕРБАЙДЖАНА
ПРОБЛЕМЫ РАЗРАБОТКИ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ МЕДИЦИНСКИХ ЭКСПЕРТНЫХ СИСТЕМ (азерб.)
Мамедова Mасума Г., Джабраилова Зарифа Г.

В статье дается информация о медицинских экспертных системах (ЭС), рассматриваются проблемы трансформации естественного медицинского интеллекта в искусственный медицинский интеллект. Описываются возможности современных ЭС и перспективы развития, анализируется соответствующая обстановка в Азербайджане. Обоснованы необходимость развития инженерии знаний и подготовка специалистов – инженеров по знаниям для медицинской сферы с целью формирования электронной медицины в республике, предложено усилить активность в области внедрения разработанных ЭС (стр. 81-91).

Ключевые слова: медицинские экспертные системы, методы извлечения знаний, аспекты получения информации, инженерия знаний.
DOI : 10.25045/jpit.v08.i1.09
Литература
  • Məmmədova M.H., Cəbrayılova Z.Q. İnsan resurslarının idarə olunması məsələlərinin həllində böyük verilənlərin istifadəsi imkanları və problemləri // İnformasiya texnologiyaları problemləri, 2016, №1, s.39–48.
  • Manchini M. Exploiting Big Data for improving healthcare servuces// Journal of e-Learning and Knowledge Society, 2014, vol.10, no.2, pp.23–33.
  • Рост объема информации – реалии цифровой вселенной. www.tssonline.ru/articles2/fix-corp/rost-obema-informatsii-realii-tsifrovoy-vselennoy
  • Анисимов В.Е. Основы медицинской кибернетики: Учебное пособие. Воронеж: Изд-во ВГУ, 1978, 240 с.
  • Big Data in Human Resource Management – Developing Research Context. www.researchgate.net/publication/275520745
  • Знаменская Т. Зачем нужны ИТ в здравоохранении? // Открытые системы, №02, 2010. www.osp.ru/os/2010/02/13001446/
  • Davenport T., Glaser J., Just-in-time delivery comes to knowledge management, Harvard Business Review, 2002, vol.80, no.7, pp.107–111, doi: 10.1225/R0207H.
  • Miller G. A. The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information // Psychological Review, 1956, vol.63, pp.81–97.
  • Feigenbaum E.A. The Art of Artificial Intelligence: I. Themes and Case Studies of Knowledge Engineering / Proceedings of the International Joint Conference on Artificial Intelligence, 1977, pp.1014–1029. file:///C:/Users/HP/Downloads/rh996br0518.pdf
  • Buchanan B. G., Feigenbaum E.A. Dendral and Meta-Dendral: Their Applications Dimension // Artificial Intelligence, 1978, vol.11, no.5, pp.5–24. file:///C:/Users/HP/Downloads/ym915sk9042.pdf
  • Shortliffe E.H., Buchanan B.G. A model of inexact reasoning in medicine // Mathematical Biosciences, 1975, vol.23, no.3–4, pp.351–379. doi:1016/0025-5564(75)90047-4
  • Гаврилова Т.А., Хорошевский В.Ф. Базы знаний интеллектуальных систем, СПб.: Питер, 2000, 384 с.
  • Знания. Виды знаний.http://daxnow.narod.ru/index/0-19
  • Технологии инженерии знаний. www.iskhacov.narod.ru/materials/enginer.pdf
  • Теоретические аспекты извлечения знаний. http://lib.alnam.ru/book_bki.php?id=24
  • Стратегии получения знаний. http://itteach.ru/predstavlenie-znaniy/strategii-polucheniya-znaniy
  • Davis R., Shrobe H., Szolovits P. What is a Knowledge Representation? // AI Magazine, 1993, vol.14, no.1, pp.17–33. http://groups.csail.mit.edu/medg/ftp/psz/k-rep.html
  • Introduction to Knowledge Modeling. http://www.makhfi.com/KCM_intro.htm
  • http://edu.dvgups.ru/METDOC/EKMEN/MEN/SIST_UPR/METOD/OSN_UPR/Klykov_25.htm
  • Kərimov S., Rəhimova N. Ekspert sistemi. Bakı, Çaşıoğlu, 2004, 173 s.
  • Randolph A. Miller, Harry E. Pople, Jr., and Jack D. Myers. INTERNIST-1-An Experimental Computer-Based Diagnostic Consultant for General Internal Medicine // New England Journal of Medicine. 1982, vol.307, pp.468–476. http://people.dbmi.columbia.edu/~ehs7001/Clancey-Shortliffe-1984/Ch8.pdf
  • WebMD. http://symptoms.webmd.com/symptomchecker
  • The features of DXplain. http://dxplain.org/dxp2/dxp.sdemo.asp?login
  • Jadhav V.S., Sattikar A. A. REVIEW of Application of Expert Systems in the Medicine, pp.122–124. http://nci2tm.sinhgad.edu/NCIT2M2014_P/data/NCI2TM_31.pdf
  • The GermWatcher. openclinical.org/aisp_germwatcher.html.
  • PEIRS: a pathologist-maintained expert system for the interpretation of chemical pathology reports. ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8316495
  • Rəhimova N.Ə. Qarın boşluğu nahiyəsi cərrahi xəstəliklərinin diaqnostikası ucun ekspert sistemi: tex. elm. nam.dis. avtoref., Bakı, 1996, s. 22.
  • Qeybullayev A.Ə., Rəhimova N.Ə., Həbibullayev C.B. Qarın boşluğu uzvlərinin kəskin cərrahi xəstəliklərinin diaqnostik ekspert sistemlərinin yaradılması və tətbiqi, Bakı, Elm, 2000, 173 s.
  • Абдуллаева Г.Г., Гейдарова Н.Г., Велиева Э.С. и др. Интеллектуальная система первичной сортировки больных в многопрофильном стационаре // Известия НАНА, Серия физико-технических и математических наук, 2001, №2, с.103–105.
  • Абдуллаева Г.Г., Мамедова М.В. Экспертная система распознавания функционального состояния щитовидной железы в случаях трудной диагностики // Известия НАНА, Серия физико-технических и математических наук, 2003, №2–3, с.126–129.
  • Abdullayeva Q.Ə. Sud vəzi şişlərinin informasiya-diaqnostik sisteminin işlənməsi: tex.elm.nam.dis. avtoref. Bakı, 2004, 20 s.
  • Hacıyev Z.Ə. Ortopediyada cərrahi mudaxilə seciminin intellektual sistemi: tex.elm.nam....dis. avtoref. Bakı, 2005, 20 s.
  • Şükürlü S. F. Oftalmologiya sahəsi üzrə ambulatoq xəstələrin ilkin diaqnostikası üçün ekspert sistemi: tex.elm.nam.dis. avtoref. Bakı, 2005, 20 s.
  • Musayev P.İ., Şükürlü S.F. “Virtual oftalmoloq” ekspert sisteminin proqram təminatı və strukturu // Oftalmologiya elmi praktik jurnalı, 2009, №1, s.24–29.
  • Amooji A.Ş. Nevroloji xəstəliklərin diaqnostikası üzrə ekspert sistemlərin qurulması: ekspert sistemi: tex.elm.nam.dis. avtoref. Bakı, 2016, 18 s.
  • Alıquliyev R., Amooji A. Nevroloji xəstəliklərin diaqnostikası üzrə ekspert sistemində biliklərin təsviri modelləri / «Elektron tibbin multidissiplinar problemləri» I Respublika elmi-praktiki konfransının əsərləri, Bakı, 25 may, 2015, s.171–174.
  • Məmmədova M., Amooji A. Epilepsiya xəstəliyinin diaqnostikası üzrə ekspert sistemi // “Elektron tibbin multidissiplinar problemləri” I Respublika elmi-praktiki konfransının əsərləri, Bakı, 25 may, 2015, s.211–214.
  • Курбанова Н., Мустафаева А. Скрининговая система прогнозирования сахарного диабета типа 2 у лиц с ожирением / “Elektron tibbin multidissiplinar problemləri” I Respublika elmi-praktiki konfransının əsərləri, Bakı, 25 may, 2015, s.201–203.
  • Cəbrayılova Z.Q. Elektron tibbin insan resurslarının formalaşması: beynəlxalq təcrübə, həllər və perspektivlər // İnformasiya cəmiyyəti problemləri, 2016, №2, s.61–73.