E-DÖVLƏTİN İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ ÜZRƏ KOORDİNASİYA SİSTEMİNİN ÇOXMEYARLI QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ MODELİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

E-DÖVLƏTİN İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ ÜZRƏ KOORDİNASİYA SİSTEMİNİN ÇOXMEYARLI QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ MODELİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

E-DÖVLƏTİN İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ ÜZRƏ KOORDİNASİYA SİSTEMİNİN ÇOXMEYARLI QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ MODELİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

E-DÖVLƏTİN İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ ÜZRƏ KOORDİNASİYA SİSTEMİNİN ÇOXMEYARLI QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ MODELİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

E-DÖVLƏTİN İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ ÜZRƏ KOORDİNASİYA SİSTEMİNİN ÇOXMEYARLI QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ MODELİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri
E-DÖVLƏTİN İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ ÜZRƏ KOORDİNASİYA SİSTEMİNİN ÇOXMEYARLI QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ MODELİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri
AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI

№1, 2019

E-DÖVLƏTİN İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ ÜZRƏ KOORDİNASİYA SİSTEMİNİN ÇOXMEYARLI QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ MODELİ

İmamverdiyev Yadigar N.

E-dövlətin informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində iştirak edən aktorların (dövlət təşkilatları, özəl sektor, ictimai təşkilatlar və vətəndaşlar) fəaliyyətinin effektiv koordinasiyası aktorlar arasında vaxtında və keyfiyyətli informasiya mübadiləsindən birbaşa asılıdır. Buna görə müvafiq informasiya axınlarının topoloji strukturunu əsas götürməklə və onun analizini aparmaqla koordinasiya sisteminin reinjinerinqini həyata keçirmək və onun iş effektivliyini yüksəltmək mümkündür. Bu məqsədlə təqdim olunan məqalədə e-dövlətin informasiya təhlükəsizliyi üzrə koordinasiya sistemini modelləşdirmək üçün sistem iyerarxik dördsəviyyəli struktura dekompozisiya edilir və onun multi-agent şəbəkə modeli qurulur. Baxılan koordinasiya sisteminın operativliyinin və effektivliyinin qiymətləndirilməsi üçün bu şəbəkə modeli əsasında koordinasiya sisteminin iyerarxiklik indeksi, inersiya dərəcəsi və bir sıra digər indekslər təklif edilir (səh.47-58).

Açar sözlər: e-dövlət, informasiya təhlükəsizliyi, koordinasiya, iyerarxik struktur, inersiya dərəcəsi, koordinasiya dərəcəsi, sosial şəbəkə analizi.
Ədəbiyyat
  • İmamverdiyev Y.N. E-dövlətin informasiya təhlükəsizliyi üzrə koordinasiya problemləri // İnformasiya cəmiyyəti problemləri, 2014, №2, s.24–30.
  • Tabansky L., Ben-Israel I. Cybersecurity in Israel. SpringerBriefs in Cybersecurity. Heidelberg: Springer Cham, 2015, 84 p.
  • Chua A., Kaynak S., Foo S. An analysis of the delayed response to hurricane Katrina through the lens of knowledge management // Journal of the American Society for Information Science and Technology, 2007, vol.58, no.3, pp.391–403.
  • Malone T., Crowston K. What is coordination theory and how can it help design cooperative work systems?. / Proceedings of the ACM conference on Computer-supported cooperative work, 1990, pp.357–370.
  • Comfort L.K., Ko K., Zagorecki A. Coordination in rapidly evolving disaster response systems: the role of information // American Behavioral Scientist, 2004, vol.48, no.3, pp.295–313.
  • Омельченко А.В. Теория графов. М: МЦНМО, 2018, 416 с.
  • Wasserman S., and Faust K. Social network analysis: Methods and applications. Cambridge university press, 1994, 857 p.
  • Holder L. B., Cook D.J. Mining Graph Data. Wiley, 2007.
  • Hocevar S., Jansen E., Thomas G. Building collaborative capacity for homeland security. Monterey, California. Naval Postgraduate School, 2004.
  • Cybersecurity: Progress Made but Challenges Remain in Defining and Coordinating the Comprehensive National Initiative. United States Government Accountability Office. March 2010.
  • Adam N., Kozanoglu A., Paliwal A., Shafiq B. Secure Information Sharing in a Virtual Multi-Agency Team Environment // Electronic Notes in Theoretical Computer Science, 2007, vol.179, pp.97–109.
  • Skopik F., Settanni G., Fiedler R. A problem shared is a problem halved: A survey on the dimensions of collective cyber defense through security information sharing // Computers & Security, 2016, vol 60, pp.154–176.
  • Kapucu N. Interorganizational coordination in dynamic context: Networks in emergency response management // Connections, 2005, vol.26, no.2, pp.33–48.
  • Abbasi A., Sadeghi-Niaraki A., Jalili M., & Choi S.M. Enhancing response coordination through the assessment of response network structural dynamics // PloS One, vol.13, no.2, e0191130.
  • Rimstad, Njå O., Rake E., Braut G.S. Incident command and information flows in a large-scale emergency operation // Journal of Contingencies and Crisis Management, 2014, vol.22, no.1, pp.29–38.
  • Uhr C. Multi-organizational emergency response management – A framework for further development: Doctoral thesis. Lund University, 2009, 254 p.
  • Hossain L., Wu A., and Chung K. K. Actor centrality correlates to project based coordination / Proceedings of the 20th anniversary conference on Computer supported cooperative work, pp. 363–372.
  • Kiesling S., Klünder J., Fischer D., Schneider K., Fischbach K. Applying social network analysis and centrality measures to improve information flow analysis / International Conference on Product-Focused Software Process Improvement, 2016, pp.379–386.
  • Hossain L. Communications and coordination in construction projects // Construction Management and Economics, 2009, vol.27, no.1, pp.25–39.
  • Dogan S. Z., Arditi D., Gunhan S., Erbasaranoglu B. Assessing coordination performance based on centrality in an e-mail communication network // Journal of Management in Engineering, 2013, vol.31, no.3, 04014047. DOI: 10.1061/(ASCE)ME.1943-5479.0000255.
  • Hossain L., Kuti M. Disaster response preparedness coordination through social networks // Disasters, vol.34, no.3, pp.755–786.
  • Uddin M. S., Hossain L. Towards coordination preparedness of soft-target organisation / International Conference on Electronic Government, 2009, pp.54–64.
  • Bdeir F. Networks of inter-organisational coordination during disease outbreaks. PhD thesis. The University of Sydney, 2014, 350 p.
  • Ляшенко Е.Н., Шерстюк В.Г. Разработка модели координации сил и средств в иерархической системе гражданской защиты населения // Технологический аудит и резервы производства, 2015, т.4, №2, с.4–10.
  • Имамвердиев Я.Н. Создание CERT-команды для научной компьютерной сети AzScienceNet // Проблемы информационного общества, 2011, №1, c.15–26.
  • Əliquliyev R. M., İmamverdiyev Y. N. İnformasiya təhlükəsizliyi insidentləri. Bakı: İnformasiya Texnologiyaları, 2012, 212 s.
  • Bigley G. The incident command system: high-reliability organizing for complex and volatile task environments // Academy of Management Journal, 2001, vol. 44, no.6, pp.1281–1299.
  • Krackhardt D. Graph theoretical dimensions of informal organizations // Computational organization theory, 1994, pp.89–111.
  • Richard J. P. Time-delay systems: an overview of some recent advances and open problems // Automatica, 2003, vol.39, no.10, pp.1667–1694.