AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI
TİBBİ EKSPERT SİSTEMLƏRİN YARADILMASI PROBLEMLƏRİ VƏ İNKİŞAF İSTİQAMƏTLƏRİ (azərb.)
Məmmədova Məsumə H., Cəbrayılova Zərifə Q.

Məqalədə tibbi ekspert sistemlər (ES) haqqında məlumat verilir, təbii tibbi intellektin süni tibbi intellektə transformasiyası problemlərinə baxılır. Müasir tibbi ES və onların inkişaf perspektivləri, o cümlədən Azərbaycanda işlənilmiş tibbi ES haqqında məlumat verilir. Respublikamızda e-tibbin formalaşması üçün bilik mühəndisliyinin inkişafına və bilik mühəndislərinin hazırlanmasına xüsusi diqqət ayrılması, yaradılmış ES-in istismarı istiqamətində fəallığın artırılması təklif olunur (səh. 81-91).

Açar sözlər: tibbi ekspert sistemlər, biliyin alınması metodları, biliyin alınması aspektləri, bilik mühəndisliyi.
DOI : 10.25045/jpit.v08.i1.09
Ədəbiyyat
  • Məmmədova M.H., Cəbrayılova Z.Q. İnsan resurslarının idarə olunması məsələlərinin həllində böyük verilənlərin istifadəsi imkanları və problemləri // İnformasiya texnologiyaları problemləri, 2016, №1, s.39–48.
  • Manchini M. Exploiting Big Data for improving healthcare servuces// Journal of e-Learning and Knowledge Society, 2014, vol.10, no.2, pp.23–33.
  • Рост объема информации – реалии цифровой вселенной. www.tssonline.ru/articles2/fix-corp/rost-obema-informatsii-realii-tsifrovoy-vselennoy
  • Анисимов В.Е. Основы медицинской кибернетики: Учебное пособие. Воронеж: Изд-во ВГУ, 1978, 240 с.
  • Big Data in Human Resource Management – Developing Research Context. www.researchgate.net/publication/275520745
  • Знаменская Т. Зачем нужны ИТ в здравоохранении? // Открытые системы, №02, 2010. www.osp.ru/os/2010/02/13001446/
  • Davenport T., Glaser J., Just-in-time delivery comes to knowledge management, Harvard Business Review, 2002, vol.80, no.7, pp.107–111, doi: 10.1225/R0207H.
  • Miller G. A. The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information // Psychological Review, 1956, vol.63, pp.81–97.
  • Feigenbaum E.A. The Art of Artificial Intelligence: I. Themes and Case Studies of Knowledge Engineering / Proceedings of the International Joint Conference on Artificial Intelligence, 1977, pp.1014–1029. file:///C:/Users/HP/Downloads/rh996br0518.pdf
  • Buchanan B. G., Feigenbaum E.A. Dendral and Meta-Dendral: Their Applications Dimension // Artificial Intelligence, 1978, vol.11, no.5, pp.5–24. file:///C:/Users/HP/Downloads/ym915sk9042.pdf
  • Shortliffe E.H., Buchanan B.G. A model of inexact reasoning in medicine // Mathematical Biosciences, 1975, vol.23, no.3–4, pp.351–379. doi:1016/0025-5564(75)90047-4
  • Гаврилова Т.А., Хорошевский В.Ф. Базы знаний интеллектуальных систем, СПб.: Питер, 2000, 384 с.
  • Знания. Виды знаний.http://daxnow.narod.ru/index/0-19
  • Технологии инженерии знаний. www.iskhacov.narod.ru/materials/enginer.pdf
  • Теоретические аспекты извлечения знаний. http://lib.alnam.ru/book_bki.php?id=24
  • Стратегии получения знаний. http://itteach.ru/predstavlenie-znaniy/strategii-polucheniya-znaniy
  • Davis R., Shrobe H., Szolovits P. What is a Knowledge Representation? // AI Magazine, 1993, vol.14, no.1, pp.17–33. http://groups.csail.mit.edu/medg/ftp/psz/k-rep.html
  • Introduction to Knowledge Modeling. http://www.makhfi.com/KCM_intro.htm
  • http://edu.dvgups.ru/METDOC/EKMEN/MEN/SIST_UPR/METOD/OSN_UPR/Klykov_25.htm
  • Kərimov S., Rəhimova N. Ekspert sistemi. Bakı, Çaşıoğlu, 2004, 173 s.
  • Randolph A. Miller, Harry E. Pople, Jr., and Jack D. Myers. INTERNIST-1-An Experimental Computer-Based Diagnostic Consultant for General Internal Medicine // New England Journal of Medicine. 1982, vol.307, pp.468–476. http://people.dbmi.columbia.edu/~ehs7001/Clancey-Shortliffe-1984/Ch8.pdf
  • WebMD. http://symptoms.webmd.com/symptomchecker
  • The features of DXplain. http://dxplain.org/dxp2/dxp.sdemo.asp?login
  • Jadhav V.S., Sattikar A. A. REVIEW of Application of Expert Systems in the Medicine, pp.122–124. http://nci2tm.sinhgad.edu/NCIT2M2014_P/data/NCI2TM_31.pdf
  • The GermWatcher. openclinical.org/aisp_germwatcher.html.
  • PEIRS: a pathologist-maintained expert system for the interpretation of chemical pathology reports. ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8316495
  • Rəhimova N.Ə. Qarın boşluğu nahiyəsi cərrahi xəstəliklərinin diaqnostikası ucun ekspert sistemi: tex. elm. nam.dis. avtoref., Bakı, 1996, s. 22.
  • Qeybullayev A.Ə., Rəhimova N.Ə., Həbibullayev C.B. Qarın boşluğu uzvlərinin kəskin cərrahi xəstəliklərinin diaqnostik ekspert sistemlərinin yaradılması və tətbiqi, Bakı, Elm, 2000, 173 s.
  • Абдуллаева Г.Г., Гейдарова Н.Г., Велиева Э.С. и др. Интеллектуальная система первичной сортировки больных в многопрофильном стационаре // Известия НАНА, Серия физико-технических и математических наук, 2001, №2, с.103–105.
  • Абдуллаева Г.Г., Мамедова М.В. Экспертная система распознавания функционального состояния щитовидной железы в случаях трудной диагностики // Известия НАНА, Серия физико-технических и математических наук, 2003, №2–3, с.126–129.
  • Abdullayeva Q.Ə. Sud vəzi şişlərinin informasiya-diaqnostik sisteminin işlənməsi: tex.elm.nam.dis. avtoref. Bakı, 2004, 20 s.
  • Hacıyev Z.Ə. Ortopediyada cərrahi mudaxilə seciminin intellektual sistemi: tex.elm.nam....dis. avtoref. Bakı, 2005, 20 s.
  • Şükürlü S. F. Oftalmologiya sahəsi üzrə ambulatoq xəstələrin ilkin diaqnostikası üçün ekspert sistemi: tex.elm.nam.dis. avtoref. Bakı, 2005, 20 s.
  • Musayev P.İ., Şükürlü S.F. “Virtual oftalmoloq” ekspert sisteminin proqram təminatı və strukturu // Oftalmologiya elmi praktik jurnalı, 2009, №1, s.24–29.
  • Amooji A.Ş. Nevroloji xəstəliklərin diaqnostikası üzrə ekspert sistemlərin qurulması: ekspert sistemi: tex.elm.nam.dis. avtoref. Bakı, 2016, 18 s.
  • Alıquliyev R., Amooji A. Nevroloji xəstəliklərin diaqnostikası üzrə ekspert sistemində biliklərin təsviri modelləri / «Elektron tibbin multidissiplinar problemləri» I Respublika elmi-praktiki konfransının əsərləri, Bakı, 25 may, 2015, s.171–174.
  • Məmmədova M., Amooji A. Epilepsiya xəstəliyinin diaqnostikası üzrə ekspert sistemi // “Elektron tibbin multidissiplinar problemləri” I Respublika elmi-praktiki konfransının əsərləri, Bakı, 25 may, 2015, s.211–214.
  • Курбанова Н., Мустафаева А. Скрининговая система прогнозирования сахарного диабета типа 2 у лиц с ожирением / “Elektron tibbin multidissiplinar problemləri” I Respublika elmi-praktiki konfransının əsərləri, Bakı, 25 may, 2015, s.201–203.
  • Cəbrayılova Z.Q. Elektron tibbin insan resurslarının formalaşması: beynəlxalq təcrübə, həllər və perspektivlər // İnformasiya cəmiyyəti problemləri, 2016, №2, s.61–73.