INDUSTRY 4.0 ŞƏRAİTİNDƏ ƏMƏK BAZARININ İNTELLEKTUAL İDARƏ OLUNMASINA METODOLOJİ YANAŞMA - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

INDUSTRY 4.0 ŞƏRAİTİNDƏ ƏMƏK BAZARININ İNTELLEKTUAL İDARƏ OLUNMASINA METODOLOJİ YANAŞMA - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

INDUSTRY 4.0 ŞƏRAİTİNDƏ ƏMƏK BAZARININ İNTELLEKTUAL İDARƏ OLUNMASINA METODOLOJİ YANAŞMA - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

INDUSTRY 4.0 ŞƏRAİTİNDƏ ƏMƏK BAZARININ İNTELLEKTUAL İDARƏ OLUNMASINA METODOLOJİ YANAŞMA - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

INDUSTRY 4.0 ŞƏRAİTİNDƏ ƏMƏK BAZARININ İNTELLEKTUAL İDARƏ OLUNMASINA METODOLOJİ YANAŞMA - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri
INDUSTRY 4.0 ŞƏRAİTİNDƏ ƏMƏK BAZARININ İNTELLEKTUAL İDARƏ OLUNMASINA METODOLOJİ YANAŞMA - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri
AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI

№1, 2021

INDUSTRY 4.0 ŞƏRAİTİNDƏ ƏMƏK BAZARININ İNTELLEKTUAL İDARƏ OLUNMASINA METODOLOJİ YANAŞMA

Məmmədova Məsumə H., Cəbrayılova Zərifə Q.

Məqalədə dinamiki dəyişən əmək bazarında tələb və təklifin intellektual idarə olunması üçün metodoloji yanaşma işlənilmişdir. İndusrty 4.0 tətbiqi ilə peşələrin strukturunun dəyişməsi, bir sıra peşə və ixtisasların “köhnəlməsi” və sıradan çıxması, yenilərinin meydana gəlməsi əmək bazarının idarə olunmasında prioritetli peşə qruplarının və ixtisasların təyin edilməsini şərtləndirir. Yeni peşə və ixtisaslar, oz növbəsində, yeni bilik, vərdiş və bacarıqların mənimsənilməsini tələb edir. Bu, təhsilin strukturu ilə əmək bazarında lazımi profillər üzrə mütəxəssislərə olan tələb arasında uyğunsuzluq yaradır, müxtəlif profillər üzrə mütəxəssislərə olan tələb və təklifin qiymətləndirilməsi metodlarının işlənilməsini aktuallaşdırır. Əmək bazarında peşə qruplarının və ixtisasların prioritetliyinin təyini üçün qeyri-səlis çoxkriteriyalı modelə istinad etməklə çoxkriteriyalı qərar qəbulu metodları işlənilmiş, bu prioritetlər üzrə tələb və təklifin qeyri-səlis situasiya modelləri əsasında onların uyğunlaşdırılması qeyri-səlis obrazların tanınması məsələsinə gətirilmişdir. Tələb və təklifin mümkün qarşılıqlı əlaqə ssenariləri üzrə onların uyğunlaşdırılması qərarlarının qəbulunun dəstəklənməsi metodları və alqoritmləri işlənilmişdir. Təklif edilən yanaşma innovasiyalı iqtisadiyyatın inkişafını, işəgötürənlərin yeni peşə, ixtisas və kompetensiyalara tələblərini nəzərə almaqla əmək bazarında real vəziyyəti qiymətləndirməyə imkan verən, prioritetli peşə qrupları və ixtisaslar üzrə tələb və təklifin uyğunluğu ilə bağlı qərarların qəbulunu dəstəkləyən sistemin riyazi-metodoloji əsasını təşkil edir (səh.70–82)

Açar sözlər: İndustry 4.0, əmək bazarı, peşə qrupları və ixtisasları, qeyri-səlis çoxkriteriyalı model, tələb və təklifin uyğunlaşdırılması, obrazların qeyri-səlis tanınması, qərar qəbulu.
DOI : 10.25045/jpit.v12.i1.06
Ədəbiyyat
  • Четвертая промышленная революция. Целевые ориентиры развития промышленных технологий и инноваций // Всемирный экономический форум, Женева: McKinsey & Company, 2019, 41 с.
  • The Future of the Jobs 2018. http://www3.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_2018.pdf
  • Allahverdiyev F. 4-cü sənaye inqilabı: Azərbaycan üçün perspektivlər. 2018. https://az.trend.az/business/it/2985579.html
  • Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev iyulun 27-də Emin Əmrullayevi Təhsil naziri təyin olunması ilə əlaqədar videoformatda qəbul edib. Prezident İlham Əliyevin çıxışı. https://president.az/articles/400929
  • Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində “Əmək Bazarı və Sosial Müdafiə Məsələləri üzrə Milli Observatoriya”nın yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı. 4 iyul 2019-cu ildə imzalanmışdır, Bakı, 2019.
  • 2019–2030-cu illər üçün Azərbaycan Respublikasının Məşğulluq Strategiyası. http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2018/oktyabr/614050.pdf
  • Azərbaycan Respublikasında peşə təhsili və təliminin inkişafına dair Strateji Yol Xəritəsi. http://edu.gov.az/upload/file/serencama-elave/2016/ peshe-tehsil-yol-xeritesi.pdf
  • Simon H.A. The structure of ill structured problems // Artificial Intelligence, 1973, vol. 4. 
    № 3–4, pp.181–201. DOI:10.1016/0004-3702(73)90011-8
  • Mammadova M.H. Intelligent management of the labor market of IT specialists, Baku: “Information Technologies” publishing house, 2019, 298 p.
  • Mammadova M., Jabrayilova Z. Methods managing for matching of supply and demand on the IT Specialists // Automatic Control and Computer Sciences, 2019, vol.53, no.2, pp.148–158. https://link.springer.com/article/10.3103/S0146411619020044
  • Zadeh L.A. The concept of a linguistic variable and its application to approximate reasoning // Information Sciences,1975, vol.8, no.3, pp.199–249.
  • Mammadovа M. Methods for fuzzy demand assessment for IT specialties // «EUREKA: Physics and Engineering», 2019, no.4, pp.23–33. DOI: 10.21303/2461-4262.2019.00939
  • Ларичев О.И. Вербальный анализ решений. М.: Наука, 2006, 181 с.
  • Орловский С.А. Проблемы принятия решений при нечеткой исходной информации. М.: Наука, 1981, 212 с.
  • Мелихов А.Н., Бернштейн Л.С., Коровин С.Я. Ситуационные советующие системы с нечеткой логикой. М.:Наука, 1990, 272 с.
  • Mammadova M.G., Jabrayilova Z.G.,Mammadzada F.R. Fuzzy multi-scenario approach to decision-making support in human resource management // Studies in Fuzziness and Soft Computing, 2016, vol.342, pp.19–36. DOI 10.1007/978-3-319-32229-2_3
  • Нейман Д., Моргенштерн О. Теория игр и экономическое поведение. М.: Наука. 1970. 708 с.
  • Azarnova T.V., Popova T.V., Leontyev A.N. Аnalysis algorithm of dynamics of change of quality of functioning of the labour market at realization of various strategy of quality management// Proceedings of Voronezh State University, Series: Systems Analysis and Information Technologies, 2013,2, pp.79–86.
  • Pouliakas K. A Balancing Act at Times of Austerity: Matching the Supply and Demand for Skills in 3the Greek Labour Market. Discussion Paper No. 7915. Cedefop and IZA, 2014, 43 p. http://ftp.iza.org/dp7915.pdf
  • Afshari A.R., Milan N., Dragan Ć. Applications of fuzzy decision making for personnel selection problem - a review // Journal of Engineering Management and Competitiveness, 2014, vol. 4, no.2, pp.68–77.
  • Mohsen V., Behrouz N. A fuzzy AHP approach for employee recruitment // Decision Science Letters, 2014, no 3, pp.27–36.