BEYİN KOMPÜTER İNTERFEYSİ: PERSPEKTİVLƏRİ, TƏTBİQLƏRİ VƏ PROBLEMLƏRİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

BEYİN KOMPÜTER İNTERFEYSİ: PERSPEKTİVLƏRİ, TƏTBİQLƏRİ VƏ PROBLEMLƏRİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

BEYİN KOMPÜTER İNTERFEYSİ: PERSPEKTİVLƏRİ, TƏTBİQLƏRİ VƏ PROBLEMLƏRİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

BEYİN KOMPÜTER İNTERFEYSİ: PERSPEKTİVLƏRİ, TƏTBİQLƏRİ VƏ PROBLEMLƏRİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri

BEYİN KOMPÜTER İNTERFEYSİ: PERSPEKTİVLƏRİ, TƏTBİQLƏRİ VƏ PROBLEMLƏRİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri
BEYİN KOMPÜTER İNTERFEYSİ: PERSPEKTİVLƏRİ, TƏTBİQLƏRİ VƏ PROBLEMLƏRİ - İnformasiya Texnologiyaları Problemləri
AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI

№1, 2021

BEYİN KOMPÜTER İNTERFEYSİ: PERSPEKTİVLƏRİ, TƏTBİQLƏRİ VƏ PROBLEMLƏRİ

Həşimov Məmməd A.

Uzun illərdir ki, bir çox tədqiqat mərkəzlərində insan beyni ilə müxtəlif cihazlar arasında birbaşa əlaqənin qurulması istiqamətində intensiv tədqiqat işləri aparılır. Bu tədqiqatlar beyin siqnalları vasitəsilə insan beyni ilə kompüterlər, əlil arabaları, protez cihazları və digər alətlərin idarə olunması məqsədilə həyata keçirilmişdir. Məhz buradan "Beyin-kompüter interfeysi" (BKİ) termini meydana gəlmişdir. BKİ bir-birini qarşılıqlı şəkildə tamamlayan insan beyni ilə kompüter arasında əlaqə sistemidir. Bu interfeys insan bədəninin sinir-əzələ sistemi ilə deyil, onun zehni fəaliyyətinin köməyi ilə əlaqənin qurulmasına imkan verir. Məqalədə BKİ-nin inkişaf mərhələləri, mövcud vəziyyəti və gələcək perspektivləri barədə məlumat verilmişdir. BKİ-nin arxitekturası təhlil edilmiş, beyindən siqnalların alınması üsulları və texnikaları araşdırılmış, həmin siqnallar vasitəsilə cihazların işləmə prinsipi təqdim edilmişdir. BKİ tətbiqləri ilə bağlı həyata keçirilən təcrübələr və onlardan əldə olunan nəticələr göstərilmişdir. BKİ-nin laboratoriya mühitindən real həyat tətbiqetmələrinə keçməsi üçün bu sahədə mövcud olan problemlər analiz edilmiş və çatışmazlıqlar müəyyənləşdirilmişdir. BKİ-nin inkişafına dair müəyyən təkliflər verilmişdir (səh.46-54).

Açar sözlər: beyin kompüter interfeysi, elektroensefaloqrafiya, beyin kompüter interfeysinin arxitekturası, beyin kompüter interfeysi tətbiqləri, beyin kompüter interfeysi problemləri.
DOI : 10.25045/jpit.v12.i1.04
Ədəbiyyat
  • Aroosa U., Ureeba A., Muhammad G.K. Recent Trends, Applications, and Challenges of Brain-Computer Interfacing // International Journal of Intelligent Systems and Applications, 2017, 9, no.2, pp.58–65.
  • Jonathan W., Elizabeth W.W. Brain-Computer Interfaces: Something New under the Sun // Oxford Scholarship Online, 2012, pp.3–12.
  • Horgan The Forgotten Era of Brain Chips // Scientific American, 2005, vol.293, no.4, pp.66–73.
  • Donald R.H., Leigh R.H. Intracortical Recording of Brain Activity for Control of Limb Prostheses / Proceedings of the Rehabilitation Engineering Society of North America, 1995, pp.650–658.
  • Jonathan R.W., Niels B., William J.H., Dennis J.M., Hunter P.P., Gerwin S., Emanuel D., Louis A.Q., Charles J.R., Theresa M.V. Brain–Computer Interface Technology: A Review of the First International Meeting // IEEE Transactions on Rehabilitation Engineering, 2000, vol.8, no.2, pp.164–173.
  • Jonathan R.W., Niels B., Dennis J.M. , Gert P., Theresa M.V. Brain–computer interfaces for communication and control // Clinical Neurophysiology, 2002, pp.767–791.
  • Luis F.N., Jaime G. Brain Computer Interfaces, a Review // Sensors, vol.12, no.2, 
    1211–1279.
  • Joseph N.M., Jonathan R.W. Clinical Applications of Brain-Computer Interfaces: Current State and Future Prospects // IEEE Reviews in Biomedical Engineering, 2009, vol.2, pp.187–199.  
  • Jerry J.S., Dean J.K., Jonathan R.W. Brain-Computer Interfaces in Medicine // Mayo Clinic Proceedings, 2012, vol.87, no.3, pp.268–279.
  • Alessandro L.S.F., Leonardo C.M., Erica E.C.M., Sarah G.S. A Survey of Interactive Systems based on BrainComputer Interfaces // Journal on Interactive Systems, 2013, vol.4, no.1, pp.3–13.
  • Remigiusz J.R., Marcin K., Andrzej M. Brain-Computer Interface as measurement and control system the review paper // Metrology and Measurement Systems, vol.19, no.3, 2012, pp.427–444.
  • Sarah N.A., Ayman A., Mostafa S.M.M. Brain computer interfacing: Applications and challenges // Egyptian Informatics Journal, 2015, vol.15, pp.213–230.
  • Satyajit S.P., Jain V.K., Sardana H.K. Topical Review: A Review of Various Techniques Used for Measuring Brain Activity in Brain Computer Interfaces // Advance in Electronic and Electric Engineering, 2014, vol.4, no.5, pp.513–522.
  • Jesus M., M. Angel L.G., Francisco P. Trends in EEG-BCI for Daily-Life: Requirements for Artifact Removal // Biomedical Signal Processing and Control, 2017, pp.407–418.
  • Postelnicu C.C., Talaba D., Toma M. Brain computer interfaces for medical applications // Bulletin of the Transilvania University of Brasov, 2010, vol.3, no.52, pp.99–106.
  • BrainGate gives paralysed the power of mind control. https://www.theguardian.com/science/2011/apr/17/brain-implant-paralysis-movement
  • Monkeys move robotic arm using brain power. https://www.nature.com/news/2008/080528/full/news.2008.861.html
  • Prajakta S.R. Survey on Brain Computer Interface // Advances in Computational Sciences and Technology, 2017, vol.10, no.5, pp.1463–1470.
  • Abhinav K., Abhineet A., Anupam L. Neuralink- An Elon Musk Start-up Achieve symbiosis with Artificial Intelligence / International Conference on Computing, Communication, and Intelligent Systems, 2019, pp.105–109.
  • Hongmei C., Qin J., Wenzhang L., Xiujun L. Review article: the key technologies of brain-computer interface / Journal of Physics: Conference Series, 5th International Conference on Intelligent Computing and Signal Processing, 2020, vol.1544.
  • QianQian L., Ding D., Mauro C. Brain-Computer Interface Applications: Security and Privacy Challenges / IEEE Conference on Communications and Network Security, 2015, pp.663–666.
  • Claire W. The successes and limitations of brain-computer interface technology. http://incubator.rockefeller.edu/the-successes-and-limitations-of-brain-computer-interface-technology/
  • Exploring the benefits and risks of brain computer interface, https://www.allerin.com/blog/exploring-the-benefits-and-risks-of-brain-computer-interface
  • Praveena P., Bogineni S.S., Bhargavi P.S. A Brief Study of Brain Computer Interface Advantages & Its Disadvantages /  International Conference on Science, Technology and Management, 2017, pp.565–572.